لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

رویش درختان جنگلی تحت تاثیر عوامل درونی درخت، مولفه های محیطی و عامل زمان قرار می گیرد. در سال های مختلف حیات درخت، میزان رویش برحسب شدت نوسانات، دوام و نحوه تاثیر هر یک از عوامل یاد شده تفاوت نشان می دهد. بررسی حاضر با هدف تعیین میزان همسانی رویش قطری درختان راش در: سنین، دوره های حیاتی و طبقات قطری مختلف انجام شده است. به این منظور تعداد 30 اصله درخت راش در کلاسه های قطری مختلف در جنگل هفت خال ساری قطع شدند. در ارتفاع برابر سینه هر یک از درختان، یک دیسک به ضخامت 10 سانتی متر تهیه شد. بعد از اندازه گیری پهنای حلقه ها، رابطه سن با تغییرات رویش شعاعی به صورت مدل ریاضی درآمد. بر اساس نتایج اولیه، روند و مدل رویش هر درخت در دوره های حیاتی آن تغییر می کند. همچنین بازه های آماری و نیز مدل های رویش درختان واقع در هر کلاسه قطری، با یکدیگر تفاوت نشان می دهند. به منظور کم کردن تعداد معادله ها و نتیجه گیری، با استفاده از روش «مونه بندی»، درختان نمونه با 3 معیار: کلاسه های قطری، سن و میانگین رویش، به 10 گروه تقسیم شدند. برای هر گروه معادله ریاضی سن و رویش برازش داده شد. بعد از مقایسه میانگین ها، مقایسه واریانس ها و مقایسه توزیع ها، بازه های آمار توصیفی و مشخصه های رگرسیونی مدل رویش گروه ها با یکدیگر مقایسه شدند. مطابق نتایج، مدل های رویش قطری درختان راش یکسان نیست و در مطالعات باید در 10 گروه جداگانه مورد بررسی قرار گیرند.

جوامع جنگلی کنونی شمال ایران نتیجه و ثمره تحولات پیچیده ای است که در اکوسیستم طبیعی این جنگل ها حادث گردیده است. اساسا تحولات در اکوسیستم های طبیعی و به ویژه جنگل ها بصورت بسیار بطئی و کند اتفاق می افتد، به طوری که این تحولات در زمان کوتاه قابل مشاهده و یا ارزیابی نیستند. زمان سیکل تحولی در جوامع مختلف، متفاوت است. به عبارت دیگر یک درخت جنگلی در نتیجه رسیدن به سن دیرزیستی فیزیولوژیک مورد تخریب واقع شده و با افتادن خود حفره ای را در جنگل ایجاد می کند، بعد بذرهای ریخته شده در این حفره ها بدلیل مهیا بودن شرایط رشد، رویش خود را آغاز می کنند. نهال های حاصل در نتیجه رقابت و طی مراحل رویشی گوناگون، توده های جنگلی نهایی را بوجود می آورند. تمام اتفاقاتی که در این مدت به وقوع می پیوندد همراه با تحولاتی در جنگل است که اصطلاحا تحت عنوان مراحل و فازهای توالی و یا تحولی نامگذاری می شوند. زمان سیکل توالی در جوامع جنگلی مختلف، متفاوت است. در این مطالعه به منظور تعقیب وضعیت رشد قطری و ارتفاعی در ارتباط با سن در طول سیکل توالی در راشستان های طبیعی، تعداد 4 اصله درخت راش با قطر بین 16 تا 70 سانتیمتر انتخاب و با آنالیز تنه، بررسی های متفاوتی روی آن انجام گرفت. بررسی های به عمل آمده نشان داد که طول این سیکل و یا به عبارت دیگر، مدت زمانی که یک نهال راش بطور طبیعی در جنگل مستقر می شود تا زمانی که در نتیجه ضعف فیزیولوژیک دچار آسیب جدی شده و از بین می رود در راشستان های طبیعی کلاردشت حدود 200 تا 230 سال می باشد. به علاوه میزان رویش قطری راش نیز در طول سال های مختلف از نظم خاصی پیروی نمی کند و دارای نوسان های متفاوتی است.

یکی از گونه های با ارزش منطقه خزری که حدود 26% حجم موجودی سرپارابه خود اختصاص داده گونه راش با نام علمی Fagus orientalis است. بنابراین جهت بهره برداری بهینه و معقول و برنامه ریزی اصولی، آگاهی از وضعیت رویشی آن ضروری می باشد. در این جهت طرح ملی بررسی رویش قطری گونه راش در منطقه اسالم به اجرا گذاشته شد. در این طرح تعداد 8 پلات یک هکتاری در 8 طبقه ارتفاعی (از 550 متر تا ارتفاع 2000) متر در دامنه ها و شیب های مختلف انتخاب شده و در هر پلات برای هر طبقه قطری تعداد 5 اصله درخت (از طبقه قطری 10 الی 80 در طبقات 5 سانتیمتری) انتخاب و اطلاعات مورد نیاز کمی و کیفی نظیر ارتفاع درخت، ارتفاع تاج، قطر تاج، قطر برابر سینه و قطر در ارتفاع میانه برداشت شد. جهت تعیین رویش از هر درخت یک نمونه با استفاده از مته سال سنج استخراج شد. که پس از صاف و صیقل نمودن ابتدا رویش شعاعی، بعد رویش قطری و در نهایت رویش حجمی در هکتار گونه محاسبه گردید. همچنین وضعیت درختان از نظر کیفی نظیر وضعیت اجتماعی، بزرگی تاج، سلامتی تاج، شاخه دار بودن و پیچش تنه مورد بررسی قرار گرفت.در این بررسی حجم در هکتار گونه راش در منطقه مورد مطالعه تا طبقه قطری 80 سانتیمتر برابر 174 متر مکعب و تعداد درختان در هکتار 226 اصله و تاج پوشش آن 95% به دست آمد. ضریب شکل راش برابر با 0.4075 و مقدار رویش در هکتار 3.47 متر مکعب را نشان می دهد. همچنین نشان داده شد که بین ارتفاع و سن، قطر و سن، طبقه قطری و میانگین ارتفاع، حجم تاج و قطر برابر سینه، بزرگی تاج با وضعیت اجتماعی، تقارن تاج با وضعیت اجتماعی، کیفیت تنه با، وضعیت اجتماعی شاخه دار بودن تنه با وضعیت اجتماعی همبستگی وجود دارد.در نهایت با استفاده از فرمول V=d2*p/4, h,f جدول حجم یک عامله (تاریف) برای گونه راش در منطقه اسالم حاصل گردید.

به منظور اجرای این طرح ابتدا تعداد شش پلات نیم هکتاری به روش تصادفی - سیستماتیک انتخاب و در آنها از طبقات قطری 50-10 سانتیمتر از هر طبقه قطری پنج اصله درخت انتخاب و مشخصات کمی و کیفی تک تک درختان بررسی شد. از درختان انتخابی با مته سال سنج نمونه تهیه گردید. نمونه های تهیه شده از نظر میزان رویش و سنبا استفاده از دستگاه لوب به طور دقیق مورد مطالعه قرار گرفتند و در نهایت با اطلاعات بدست آمده و بررسیهای کیفی انجام شده، نتایج زیر بدست آمد: از نظر کیفی بیش از 91.1 درصد درختان مورد مطالعه پرشاخه و تنها 8.9 درصد ازاین درختان در درجه شاخه متوسط قرار گرفتند، همچنین از لحاظ کیفیت تنه 60 درصداز درختان نمونه دارای کیفیت درجه سه، 33.4 درصد درجه دو، 4.4 درصد درجه چهار و تنها 2.2 درصد دارای تنه با کیفیت درجه یک بودند. در مطالعات کمی ضریب شکل این گونه f=0.2، میانگین رویش شعاعی (طی ده سال آخر) 2.65 سانتیمتر، میانگین رویش قطری با پوست 5.6 میلیمتر در سال،میانگین رویش قطری بدون پوست 5.3 میلیمتر در سال و میانگین رویش حجمی در هکتار این گونه در طی یک سال تقریبا 0.2 سیلو برآورد گردید. بین قطر و ارتفاع این گونه با ضریب تعیین 0.87، معادله درجه یکی به شرح زیربرقرار است:H=0.1799d+3.1869همچنین بین سن و ارتفاع این گونه با ضریب تعیین 0.69، معادله درجه یکی به شرح زیر وجود دارد:H=0.0357a+5.3889